Uczeń w depresji

Do niedawna depresja uznawana była za chorobę dorosłych. Coraz częściej jednak badania i obserwacje wskazują na to, że zarówno dzieci i młodzież mogą przeżywać stany depresyjne, a ich częstość waha się w grupie nastolatków w granicach 5-10%, a wśród dzieci stanowi 0,4-2,5% populacji.

Według klasyfikacji zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (DSM-IV-TR), depresję zalicza się do zaburzeń nastroju. Dotychczas choroba ta była rozpoznawana dwukrotnie częściej u dziewcząt niż u chłopców, ale różnica ta powoli się zaciera. Pomimo coraz większej wiedzy i świadomości społecznej na temat depresji, wiele jej przypadków u dzieci bywa niezauważonych , ponieważ objawy depresji w tej grupie mogą różnić się od jej przebiegu u osób dorosłych.

Prawidłowego rozpoznania depresji dokonuje lekarz psychiatra, czasem we współpracy z pediatrą i psychologiem, przy czym istotnym elementem diagnozy jest wywiad z rodzicami dziecka. Bardzo ważna jest także pomoc ze strony innych osób współpracujących z dzieckiem – nauczycieli, pedagoga szkolnego, wychowawcy świetlicy itp., zarówno na etapie wstępnego rozpoznania problemu, jak i w późniejszym okresie leczenia. Jest to istotne ze względu na częste współwystępowanie depresji u dzieci wraz z innymi problemami psychologicznymi, jak np. stany lękowe, zaburzenia odżywiania, ADHD lub somatycznymi, np. anemia czy niedoczynność tarczycy. Wymienione zaburzenia mogą powodować objawy podobne do depresji, a dodatkowe obserwacje osób znających dziecko stanowią dla lekarza źródło cennej wiedzy.

W tabeli poniżej znajduje się opis podstawowych kryteriów diagnostycznych depresji dziecięco-młodzieżowej oraz opis zmian, jakie można w szkole zaobserwować w zachowaniu ucznia chorego na depresję.

Ważne aby nauczyciel, który zaobserwuje w zachowaniu czy wyglądzie ucznia sygnały mogące świadczyć o poważniejszym problemie, próbował nawiązać z nim kontakt i porozmawiać na ten temat. Aby dziecko mogło się otworzyć, konieczne są przede wszystkim odpowiednie warunki (brak świadków, spokój, czas), o które powinien zadbać wcześniej dorosły. Należy pamiętać, że uczeń może silnie przeżywać rozmowę o swoich prywatnych sprawach, płakać, złościć się. Rozmowę można rozpocząć od przedstawienia obserwacji nauczyciela. Ważne by w trakcie rozmowy z uczniem unikać wypytywania go na siłę, drążenia, raczej starać się dać mu odczuć, że jesteśmy gotowi na wysłuchanie go, że jego problemy są ważne. W szczególności należy wystrzegać się krytykowania punktu widzenia dziecka czy bagatelizowania problemu, nawet jeśli reakcja emocjonalna ucznia wydaje się być nieadekwatna do sytuacji. Ważne, by dziecko usłyszało, że jego uczucia mogą być zrozumiane, że dorośli mogą mu pomóc i nie jest samo ze swoimi problemami. Dobrze jest w trakcie takiej rozmowy uświadomić uczniowi, że nauczyciel będzie rozmawiał z jego rodzicami.

Podobnie jak rozmowa z uczniem, również spotkanie z jego rodzicami wymaga zapewnienia odpowiednich warunków, takich jak zaplanowany termin i spokojne miejsce, zapewnienie o dyskrecji i chęci współpracy, życzliwy ton rozmowy. Pomocne może być konkretne, precyzyjne przedstawienie swoich obserwacji na temat funkcjonowania dziecka podczas lekcji i poza nimi, z uwzględnieniem zauważalnych zmian. Nauczyciel powinien wyrazić swój niepokój i chęć pomocy uczniowi i rodzinie, tak by rodzice mieli poczucie, że mogą liczyć na wsparcie ze strony szkoły. Przed spotkaniem z rodzicami warto przygotować dla nich informacje na temat tego, gdzie i jakiej pomocy mogą szukać dla dziecka.

Jeżeli istnieje ryzyko popełnienia przez dziecko samobójstwa, np. wypowiada ono myśli o śmierci, mówi, że chciałoby zginąć, szuka informacji na temat sposobów odebrania sobie życia lub mówi o tym wprost, należy natychmiast skontaktować się z rodzicami i psychologiem lub lekarzem psychiatrą oraz zadbać o bezpieczeństwo dziecka. Gdyby rodzice odmawiali współpracy lub bagatelizowali problem, szkoła powinna powiadomić o sprawie sąd rodzinny.

            Wojewódzka Przychodnia Zdrowia Psychicznego

Poradnia Zdrowia Psychicznego dla Dzieci i Młodzieży

ul. Sułkowskiego 58A

85-634 Bydgoszcz

tel. 52 372 18 81

Opracowano na podstawie:

Strzelecka-Lemiech A., Uczeń w depresji, „Głos Pedagogiczny” 2012, nr 43.

Turno M., One są wśród nas – Dziecko z depresją w szkole i przedszkolu – Informacje dla pedagogów i opiekunów, Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa 2010.