Depresja dzieci i młodzieży

Do niedawna depresja uznawana była za chorobę osób dorosłych. Coraz częściej jednak badania i obserwacje wskazują na to, że zarówno dzieci, jak i młodzież mogą przeżywać stany depresyjne. Dotychczas choroba ta rozpoznawana była dwukrotnie częściej u dziewcząt niż u chłopców, ale różnica ta powoli zaciera się. Prawidłowego rozpoznania depresji dokonuje lekarz psychiatra, czasem we współpracy z pediatrą i psychologiem. Istotnym elementem diagnozy jest wywiad z rodzicami dziecka. Bardzo ważna jest również pomoc ze strony innych osób współpracujących z dzieckiem – nauczycieli i pedagoga szkolnego.

 

Sygnały, na które trzeba zwrócić szczególną uwagę to:

  1. Wyraźna zmiana w zachowaniu, nastroju oraz funkcjonowaniu w grupie rówieśniczej – dotychczas wesoła i towarzyska osoba zaczyna wagarować, izoluje się od znajomych, na lekcjach widoczny jest spadek aktywności. Zmiany te mogą również dotyczyć wyglądu zewnętrznego (brak dbałości o siebie), relacji z rodziną i radzenia sobie z emocjami.
  2. Pogorszenie się wyników w nauce może być sygnałem, że z dzieckiem dzieje się coś niepokojącego. Osoby, które chorują na depresję tracą poczucie wpływu na to, co się dzieje w ich życiu. Nie dostrzegają własnych sukcesów, a wyolbrzymiają porażki. W ten sposób jedna czy dwie gorsze oceny mogą spowodować przygnębienie, niechęć, rezygnację z chęci poprawienia wyników w nauce. Jest to szczególnie bolesne dla dzieci, które wcześniej nie miały żadnych problemów, a oceny były dla nich powodem do dumy.
  3. Częsta nieobecność lub spóźnianie się do szkoły to kolejny sygnał ostrzegawczy. Cierpiący na depresję mają zazwyczaj kłopoty ze snem. Ciągłe uczucie lęku i zdenerwowania jest powodem zmęczenia, poczuciem braku sił, energii. Pojawiające się przy tym dolegliwości somatyczne mogą znacznie utrudniać dziecku realizację obowiązku szkolnego.
  4. Treści wypowiadane przez dziecko podczas rozmów mogą być cennym źródłem informacji o jego problemach. Zdarza się, iż młoda osoba wprost wypowiada przekonania o bezsensie życia, obwinia się o wydarzenia. Brak wiary we własne możliwości powoduje niską samoocenę.
  5. Zachowania autodestrukcyjne i antyspołeczne niewątpliwie powinny zwrócić uwagę dorosłych. Wandalizm, ucieczki z domu, nacięcia na skórze czy przemoc wobec innych mogą być objawami stanów depresyjnych. Często towarzyszą temu negatywne uczucia (drażliwość, wybuchowość, niestabilność emocjonalna). Jest to także przejaw bezsilności, braku akceptacji samego siebie oraz dominującego smutku.
  6. Sugestie na temat dziecka docierające od nauczycieli, pedagoga szkolnego czy od kolegów i koleżanek, stanowią bardzo ważne źródło informacji. Mogą to być wprost wypowiadane uwagi na temat zmiany w zachowaniu lub żartobliwe sugestie, np. „Kasia to coś ostatnio nie w sosie, nie można jej nic powiedzieć, od razu się denerwuje”. 

Drogi rodzicu!

Coraz więcej dzieci i  nastolatków popada w depresję. Szczególnie narażone są na nią dzieci, które doświadczyły straty – zmarł jeden z rodziców, kolega lub członek rodziny, do którego były przywiązane. W grupie ryzyka znajdują się dzieci cierpiące na zaburzenia uczenia się, uwagi lub zachowania. Obserwuj swoje dziecko i postaraj się przestrzegać poniższych wskazówek:

  • Stwórz z domu azyl – miejsce, gdzie można się wypłakać, gdzie ktoś przytuli i pocieszy.
  • Bądź dostępny dla dziecka – znajdź czas na zabawę i rozmowę z nim.
  • Stwórz dziecku okazję do zwierzeń, ale nie prowokuj go ciągłymi pytaniami.
  • Stawiaj granice – one dają punkt odniesienia Tobie i dziecku.
  • Zachowaj cierpliwość jeśli dziecko nie chce w danej chwili kontynuować rozmowy,
  • Nie ukrywaj problemów, również swoich. Pokaż dziecku, że Ty też nie jesteś chodzącym ideałem.
  • Nie nasilaj napięcia – wycofaj się jeśli wiesz, że za chwilę emocje wezmą górę i możesz powiedzieć lub zrobić coś, czego potem będziesz żałować.
  • Szukaj stronników i nie bądź zazdrosny, jeśli to nie Ty okażesz się najlepszym wsparciem dla własnego dziecka.
  • Rozmawiaj o problemie z innymi rodzicami, wychowawcą czy pedagogiem szkolnym.
  • Nie wstydź się bezradności, pozwól specjalistom pomóc sobie i dziecku.

Opracowano na podstawie:

Strzelecka-Lemiech A., Uczeń w depresji, „Głos Pedagogiczny” 2012, nr 43.

Łoskot M., Depresja nastolatków : ulotka dla rodziców, „Głos Pedagogiczny” 2012, nr 43.